Nằm cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 10km về phía Tây Bắc, có một ngôi làng bao đời nay nổi tiếng là vùng đất hiếu học, có nhiều người đỗ đạt, thành tài.

Làng Đông Ngạc (nay thuộc phường Đông Ngạc, Hà Nội) có lịch sử hàng trăm năm. Trải qua thăng trầm thời gian, ngôi làng vẫn còn giữ được vẻ đẹp cổ kính cùng những nếp sống trao truyền qua nhiều thế hệ.

Làng Đông Ngạc có tên Nôm là Kẻ Vẽ. Người Hà Nội xưa vẫn thường truyền tai nhau câu nói: "Đất Kẻ Giàn, quan Kẻ Vẽ" để nhắc về vùng đất này. Sở dĩ, người ta gọi là "quan Kẻ Vẽ" vì nơi đây nổi tiếng có nhiều người học rộng tài cao, ra làm quan giúp nước.

Ông Lê Văn Đôn, Trưởng Ban quản lý di tích đình Vẽ (phường Đông Ngạc), cho biết: "Đông Ngạc từ lâu được gọi là làng tiến sĩ bởi trong lịch sử, làng có số người đỗ tiến sĩ nhiều nhất Hà Nội, đứng thứ ba cả nước, chỉ sau làng Mộ Trạch (Hải Dương, nay thuộc TP Hải Phòng) và làng Kim Đôi (Bắc Ninh). 

Theo văn bia hiện còn lưu giữ tại đình, Đông Ngạc có 22 vị tiến sĩ, chưa kể nhiều thám hoa, bảng nhãn và cử nhân qua các triều đại".

Tại làng, 4 dòng họ lớn có lịch sử lâu đời nhất là Phan, Phạm, Đỗ và Nguyễn. Đến thế kỷ 18, làng đón thêm họ Hoàng di cư từ Bắc Ninh. Qua nhiều thế hệ, dòng họ nào cũng có người đỗ đạt cao. 

Theo ông Đôn, người khai khoa đầu tiên cho truyền thống khoa bảng của làng là Lưỡng triều tiến sĩ Phan Phu Tiên. Danh nhân Phan Phu Tiên thi đỗ tiến sĩ hai lần, ở hai triều đại khác nhau. Năm 1393, dưới thời nhà Trần, ông đỗ Thái học sinh. Khi nhà Lê được thành lập, vua Lê Thái Tổ mở khoa thi để tuyển chọn nhân tài, ông tiếp tục ra ứng thi và đỗ tiến sĩ lần thứ hai. 

Ông Phạm Quang Vinh (59 tuổi), người có nhiều hiểu biết về làng cho biết, không chỉ có những người đỗ đạt làm quan, Đông Ngạc xưa còn nổi tiếng là nơi sản sinh nhiều thầy đồ. Nhiều người vượt qua các kỳ thi Hương, thi Hội đã chọn gắn bó với nghiệp dạy học, mở lớp truyền chữ cho con em và học trò từ các vùng lân cận.

"Ban ngày, trong làng luôn vang lên tiếng trẻ ê a học bài, tiếng thầy giảng chữ. Không ít người đỗ đạt cao ở các địa phương khác từng là học trò của thầy làng Vẽ, góp phần làm nên làng khoa bảng nức tiếng Kinh kỳ", ông Vinh nói thêm.