Ở Cà Mau có một loài 8 cẳng, 2 càng - khá giống với cua đồng nhưng mang tên là ba khía. Với nhiều người dân và du khách từ vùng khác tới miền Tây, ba khía là cái tên lạ lẫm và rất khó phân biệt với cua đồng, chù ụ.

Thực tế, đây là loài giáp xác thuộc họ cua, trên lưng có ba gạch nên được đặt tên ba khía. Tương tự cua đồng, chù ụ, ba khía thường làm hang sinh sống ở vùng nước mặn, lợ, ven sông rạch, nhất là dưới chân rừng ngập mặn.

Ba khía có ở các tỉnh miền Tây nhưng tập trung nhiều nhất là vùng Đất Mũi - Cà Mau. Khu vực được cho là có ba khía ngon nhất là Rạch Gốc, xã Phan Ngọc Hiển (trước đây là huyện Ngọc Hiển), Cà Mau. Nơi đây được bao phủ bởi rừng ngập mặn, tiếp giáp biển, nước sạch, nhiều thức ăn cho ba khía.

Bởi vậy, người dân từ xưa truyền tai nhau: "Muốn ăn ba khía, ốc len/ Thì xuống Rạch Gốc khéo quên đường về".

Con ba khía ở Cà Mau được đánh bắt và chế biến quanh năm nhưng thời gian chính vụ là từ tháng 8 đến giữa tháng 10 (âm lịch). Lúc này ba khía được xem là ngon nhất, chắc thịt, nhiều gạch.

Trước kia, ba khía rất nhiều, có thời điểm người dân thấy chúng bò lổm ngổm khắp nơi, giá bán lại rẻ. Vào mùa ba khía rộ, để bảo quản dùng lâu dài, bà con đã nghĩ ra cách muối ba khía.

Trên thực tế, nghề muối ba khía gắn bó mật thiết với đời sống người dân các tỉnh miền Tây. Riêng tại Cà Mau, nhờ nguồn nguyên liệu tự nhiên dồi dào, nghề này phát triển mạnh và trở thành một nghề thủ công truyền thống tiêu biểu.

Theo đó, ba khía khi bắt về sẽ được sơ chế sạch, để ráo rồi bỏ vào các lu, vại, hũ..., sau đó đổ nước muối đã pha với độ mặn phù hợp vào. Trong quá trình muối ba khía, người dân phải đậy kín, bảo quản trong chỗ mát. Hũ ba khía muối nếu để ở nhiệt độ quá cao, thịt sẽ mềm nhũn, không ngon.

Ba khía muối sau khoảng 1 tuần là có thể dùng được. Nếu bảo quản ở nhiệt độ thường trong nhà, món này có thể dùng trong khoảng 15 ngày; còn khi để trong ngăn mát tủ lạnh, thời gian sử dụng có thể kéo dài tới vài tháng.

Năm 2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận nghề làm ba khía muối Rạch Gốc (xã Phan Ngọc Hiển) là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia...

(Còn tiếp)