TRUNG QUỐC - Tiền thân của kỳ thi đại học quốc gia từng có những phòng thi ngăn cách riêng kiểu "chuồng cọp", còn những người thi hộ hoặc mạo danh có nguy cơ bị lưu đày hoặc đánh roi.

Mỗi tháng 6, kỳ thi đại học quốc gia Trung Quốc (gaokao) lại biến các trường học trên khắp đất nước thành những "đấu trường" của khát vọng và tương lai, khi hàng triệu học sinh bước vào kỳ thi được xem là cánh cửa dẫn tới đại học và cơ hội đổi đời.

Ít ai biết rằng "tổ tiên" của gaokao ngày nay chính là chế độ khoa cử (keju) của Trung Quốc phong kiến - hệ thống tuyển chọn quan lại tồn tại hơn 1.300 năm, từng tạo cơ hội cho những người xuất thân bình dân bước vào bộ máy quốc gia.

Theo SCMP, chế độ khoa cử bắt nguồn từ thời nhà Tùy (581-618), khi việc tuyển chọn quan lại dần dựa vào các kỳ thi thay vì chỉ căn cứ vào xuất thân hay sự tiến cử.

Đến thời nhà Đường (618-907), hệ thống này tiếp tục được hoàn thiện, cho phép những người có học tự đăng ký dự thi.

Ban đầu, các kỳ thi được tổ chức hằng năm, kiểm tra kiến thức về kinh điển Nho giáo và khả năng giải quyết các vấn đề quản trị đất nước.

Sang thời nhà Tống (960-1279), khoa cử được mở rộng đáng kể với số lượng thí sinh và chỉ tiêu tuyển chọn tăng lên, đồng thời chú trọng hơn đến các bài luận bàn về chính sách.

Chính trong giai đoạn này xuất hiện nhiều danh thần và văn nhân nổi tiếng có xuất thân nghèo khó như Phạm Trọng Yêm hay Âu Dương Tu.

Tuy nhiên, sau nhiều thế kỷ phát triển, hệ thống khoa cử dần bộc lộ những hạn chế.

Đến cuối thời nhà Minh (1368-1644), chương trình thi ngày càng cứng nhắc khi thí sinh phải luyện viết "bát cổ văn" - thể văn khuôn mẫu dựa trên các tư tưởng Nho giáo chính thống.

Bước sang thời nhà Thanh (1644-1912), khi Trung Quốc đối mặt với những thách thức về quân sự, khoa học và thể chế từ bên ngoài, khoa cử ngày càng bị xem là lạc hậu và không còn đáp ứng nhu cầu về đội ngũ nhân lực có kiến thức khoa học và kỹ năng quản trị mới. Hệ thống này chính thức bị bãi bỏ vào năm 1905.

(Còn tiếp)