TRUNG QUỐC - Tiền thân của kỳ thi đại học quốc gia từng có những phòng thi ngăn cách riêng kiểu "chuồng cọp", còn những người thi hộ hoặc mạo danh có nguy cơ bị lưu đày hoặc đánh roi.

Mỗi tháng 6, kỳ thi đại học quốc gia Trung Quốc (gaokao) lại biến các trường học trên khắp đất nước thành những "đấu trường" của khát vọng và tương lai, khi hàng triệu học sinh bước vào kỳ thi được xem là cánh cửa dẫn tới đại học và cơ hội đổi đời.

Ít ai biết rằng "tổ tiên" của gaokao ngày nay chính là chế độ khoa cử (keju) của Trung Quốc phong kiến - hệ thống tuyển chọn quan lại tồn tại hơn 1.300 năm, từng tạo cơ hội cho những người xuất thân bình dân bước vào bộ máy quốc gia.

Áp lực khổng lồ của khoa cử khiến không ít người tìm cách gian lận. Tài liệu lịch sử cho thấy thí sinh từng nghĩ ra nhiều cách gian lận, từ chép tài liệu lên quần áo, vật dụng cá nhân đến viết trực tiếp lên cơ thể. Có giai thoại kể về một sĩ tử dùng râu chuột làm bút để viết hàng chục nghìn chữ siêu nhỏ. Đến thời nhà Thanh, các hình thức như truyền giấy bí mật, thi hộ hay tráo đổi bài thi xuất hiện ngày càng nhiều.

Để bảo đảm công bằng, các triều đại liên tục siết chặt quy định chống gian lận. Dưới thời Võ Tắc Thiên, tên thí sinh được che lại để giám khảo không nhận ra người dự thi. Thời Tống, việc giám sát được tăng cường và bài thi còn được sao chép lại bằng tay trước khi chấm nhằm tránh nhận diện nét chữ.

Theo luật thời nhà Thanh, hành vi hối lộ hoặc gian lận thi cử có thể bị xử phạt rất nặng. Quan chức và thí sinh liên quan đến tham nhũng trong thi cử có thể bị xử tử. Những người thi hộ hoặc mạo danh có nguy cơ bị lưu đày hoặc đánh roi.

Trong xã hội phong kiến Trung Quốc, đỗ đạt khoa cử có thể làm thay đổi số phận một con người. Người đỗ đầu kỳ thi cao nhất (Trạng nguyên) thường nổi tiếng khắp cả nước và có cơ hội giữ các chức vụ quan trọng trong triều đình.

(Còn tiếp)