Đằng sau hai Giải thưởng Hồ Chí Minh của gia đình NSND Nguyễn Thị Hiển và cố NSND Bùi Đình Hạc là hàng chục năm mỗi người âm thầm cống hiến ở hai lĩnh vực - múa và điện ảnh.

PGS.TS, NSND Nguyễn Thị Hiển là một trong những người phụ nữ đầu tiên làm công tác biên đạo múa chuyên nghiệp tại Việt Nam. Bà trúng tuyển vào Trường Múa Việt Nam năm 1959, trở thành 1 trong 4 học sinh đầu tiên được cử sang học biên đạo múa tại Học viện Nghệ thuật Sân khấu Quốc gia Moscow.

Năm 1967, khi chỉ còn vài ngày nữa là sinh con, NSND Nguyễn Thị Hiển vẫn cùng diễn viên miệt mài dàn dựng kịch múa Trừ Văn Thố. Bà dựng tác phẩm này một mình và kịp đưa lên sân khấu chào mừng Đại hội anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc.

Đúng thời điểm đó, chồng bà - đạo diễn Bùi Đình Hạc - nhận đề nghị cộng tác với đoàn phim của đạo diễn người Hà Lan Joris Ivens để thực hiện Vĩ tuyến 17: Chiến tranh nhân dân. Ông Joris Ivens thông qua Bộ Văn hóa Việt Nam tìm đến Bùi Đình Hạc vì đã xem và trao giải Vàng cho bộ phim Nước về Bắc Hưng Hải khi ông làm Chủ tịch Ban giám khảo tại Liên hoan phim Moscow. 

Xúc động vì thấy hai vợ chồng vị đạo diễn nước ngoài không ngại bom đạn sang Việt Nam làm phim, Bùi Đình Hạc không thể từ chối. Ông bàn với vợ rồi lên đường vào Quảng Bình, hứa 1 tháng sẽ về.

NSND Nguyễn Thị Hiển sinh con trai Bùi Trung Hải một mình tại một trạm xá nhỏ - không điện, không dầu, không sữa vì sinh trước ngày dự tính. Được vài ngày, mẹ con bà được Hãng phim Tài liệu đưa xe về Phú Thọ, nhờ gia đình chồng chăm sóc. Hơn 3 tháng sau, đạo diễn Bùi Đình Hạc mới trở về sau khi hoàn thành các cảnh quay với đoàn làm phim.

"Có lẽ đó là một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong cuộc sống của tôi", bà chia sẻ với VietNamNet. Vở múa Trừ Văn Thố sau đó được tặng Giải thưởng Nhà nước năm 2001 - một dấu ấn khó phải được đánh đổi bằng những tháng ngày một người phụ nữ trẻ phải kiên cường tự xoay xở giữa bom đạn chiến tranh.

(Còn tiếp)