Thép Việt Ý (VIS) ghi nhận doanh thu 5.000-6.000 tỷ đồng/năm, nhưng thua lỗ triền miên kéo dài. Doanh nghiệp này đang nằm trong "tầm ngắm" của ngành thuế khi có tên trong danh sách những đơn vị doanh thu nghìn tỷ, lãi mỏng, thua lỗ nhiều năm.

Thép Việt Ý được thành lập từ đầu những năm 2000, từng là thương hiệu thép xây dựng quen thuộc và niêm yết trên HOSE từ năm 2006. Giai đoạn phát triển của ngành thép, doanh nghiệp thu hút sự tham gia của CTCP Thương mại Thái Hưng – một “đại gia” kín tiếng trong lĩnh vực phân phối thép.

Thái Hưng thuộc top 5 doanh nghiệp thương mại thép lớn nhất Việt Nam do bà Nguyễn Thị Vinh làm chủ tịch. Theo giới thiệu trên website, sản lượng tiêu thụ thép bình quân của Thái Hưng hàng năm chiếm khoảng 13% thị phần thép của Việt Nam. Thái Hưng là cổ đông lớn tại Công ty TNHH Natsteelvina và đang là cổ đông lớn sở hữu 20% vốn tại CTCP Gang thép Thái Nguyên - Tisco (TIS).

Từ năm 2016–2017, cơ cấu cổ đông VIS biến động mạnh. Từ chỗ do Tổng công ty Sông Đà nắm chi phối, quyền kiểm soát nhanh chóng chuyển sang Thái Hưng khi doanh nghiệp này nâng tỷ lệ sở hữu lên trên 65%. Tham vọng của Thái Hưng khá rõ ràng: mở rộng từ thương mại sang sản xuất, biến VIS thành “cứ điểm công nghiệp” trong hệ sinh thái thép.

Tuy nhiên, bước ngoặt xuất hiện khi Kyoei Steel gia nhập cuối năm 2017 với vai trò đối tác chiến lược. Chỉ trong chưa đầy một năm, Kyoei Steel nâng sở hữu lên 65%, rồi gần 74% vào cuối 2018, chính thức nắm quyền chi phối. Ngược lại, Thái Hưng giảm tỷ lệ xuống còn 20% và dần rút lui khỏi vai trò quản trị, hoàn tất thoái vốn vào khoảng năm 2021.

Việc Thái Hưng “vào rồi ra” có lẽ đã phản ánh rõ những hạn chế trong mô hình kết hợp giữa thương mại và sản xuất thép. Trong khi Thái Hưng mạnh về phân phối, linh hoạt dòng tiền, thì VIS lại là doanh nghiệp sản xuất với đặc thù vốn lớn, rủi ro cao và phụ thuộc chu kỳ. Kỳ vọng cộng hưởng chưa mang lại hiệu quả rõ rệt như kỳ vọng khi hiệu quả kinh doanh của VIS không cải thiện đáng kể, trong bối cảnh ngành thép bước vào chu kỳ khó khăn.

Thực tế, “bản chất ngành thép” cho thấy không phải doanh nghiệp nào cũng chịu tác động giống nhau. Hòa Phát có lợi thế tích hợp dọc, kiểm soát chi phí tốt, trong khi Hoa Sen linh hoạt nhờ hệ thống phân phối. Ngược lại, VIS chủ yếu tập trung vào thép xây dựng, phụ thuộc lớn vào bất động sản trong nước và nguồn nguyên liệu đầu vào, khiến biên lợi nhuận dễ bị bào mòn.