NAM PHI - Năm 1886, một người đàn ông vô tình vấp phải tảng đá chứa vàng trên trang trại hoang vu, biến vùng đất cằn cỗi thành trung tâm giàu có bậc nhất châu Phi đồng thời cũng góp phần châm ngòi cho cuộc chiến tàn khốc nhất lịch sử Nam Phi.

Đến năm 1898, các mỏ vàng sản xuất hơn 4,2 triệu ounce vàng mỗi năm, với giá trị khổng lồ hơn 15 triệu bảng. Dòng vàng chảy ra thị trường không ngơi nghỉ.

Nhưng càng nhiều vàng, càng nhiều người nước ngoài (chủ yếu là người Anh) đổ về. Tổng thống Paul Kruger của Cộng hòa Transvaal lo ngại rằng họ sẽ sớm áp đảo người Boer bản địa. 

Ông đặt ra các biện pháp: đánh thuế nặng vào thuốc nổ, thứ không thể thiếu trong khai thác và tước quyền bầu cử của người nước ngoài trong 14 năm.

Nỗi lo của Kruger là có cơ sở. Chỉ 5 năm trước khi vàng được phát hiện, người Boer đã phải chiến đấu để giành lại nền độc lập từ tay người Anh trong Chiến tranh Anh - Boer lần thứ nhất (1881). Khi đó, vàng đe dọa trực tiếp đến chủ quyền của họ.

Các chủ mỏ người Anh, đứng đầu là Cecil Rhodes, không chấp nhận. Họ lên kế hoạch lật đổ chính phủ Kruger nhưng thất bại.

Điều này khiến mâu thuẫn giữa người Anh và người Boer càng thêm sâu sắc. Ngày 11/10/1899, Chiến tranh Boer lần thứ hai bùng nổ giữa Đế quốc Anh với hai nước cộng hòa của người Boer (Transvaal và Orange Free State).

Người Boer cuối cùng phải đầu hàng. Năm 1902, Hiệp ước Vereeniging được ký kết, chấm dứt nền độc lập của hai nước cộng hòa Boer. Toàn bộ lãnh thổ rơi vào tay người Anh và khối tài sản khổng lồ từ các mỏ vàng chảy thẳng vào ngân khố Đế quốc Anh.

Năm 1910, người Anh hợp nhất 4 thực thể (Cape, Natal, Transvaal và Orange Free State) thành Liên bang Nam Phi, tiền thân của Cộng hòa Nam Phi ngày nay. Một quốc gia mới ra đời từ tro tàn của chiến tranh và vàng là nguyên nhân sâu xa cho tất cả.