NAURU - Từ một quốc đảo nhỏ bé ở Thái Bình Dương từng có GDP bình quân đầu người đứng thứ hai thế giới, Nauru từng đứng bên bờ phá sản khi nguồn tài nguyên ‘vàng trắng’ cạn kiệt.

Giữa Thái Bình Dương, cách Australia khoảng 4.000km về phía Đông Bắc, tồn tại một quốc đảo nhỏ bé với diện tích chỉ 21km2. Đó là Nauru, quốc gia vừa chính thức đổi tên thành Cộng hòa Naoero.

Với khoảng 11.000 dân, Nauru là một trong những quốc gia nhỏ nhất thế giới. Nhưng ít ai biết rằng, vào những năm 1970, hòn đảo từng là một trong những quốc gia giàu nhất hành tinh.

Khi nguồn phosphate bắt đầu cạn kiệt vào cuối thập niên 1980, nền kinh tế Nauru "rơi tự do". Đến giữa thập niên 1990, quốc đảo này rơi vào khủng hoảng tài chính trầm trọng.

Hệ quả để lại còn nghiêm trọng hơn. Hơn một thế kỷ khai thác lộ thiên đã phá hủy khoảng 80% diện tích đất liền, biến khu vực trung tâm thành vùng đất cằn cỗi, nham nhở như "bề mặt mặt trăng". 

Phần lớn lớp phosphate giàu có hình thành qua hàng nghìn năm đã bị khai thác trong vài thập kỷ. Phần đất còn lại chỉ là dải đất hẹp ven biển, người dân đang bị đe dọa bởi nước biển dâng do biến đổi khí hậu.

Nauru từng lập Quỹ tín thác Nauru Phosphate Royalties Trust, quỹ tài sản quốc gia được kỳ vọng sẽ đảm bảo tương lai sau khi phosphate cạn kiệt. Quỹ này từng đạt 1 tỷ USD, nhưng phần lớn tài sản của quỹ sau đó bị hao hụt nghiêm trọng do các khoản đầu tư rủi ro và hạn chế trong quản lý.

Một trong những thương vụ đầu tư gây chú ý là chính phủ Nauru từng chi 7 triệu USD để đầu tư cho một vở nhạc kịch tại London năm 1993, nhưng thất bại và nhanh chóng đóng cửa chỉ sau một tháng.

(Còn tiếp)