NAM PHI - Năm 1886, một người đàn ông vô tình vấp phải tảng đá chứa vàng trên trang trại hoang vu, biến vùng đất cằn cỗi thành trung tâm giàu có bậc nhất châu Phi đồng thời cũng góp phần châm ngòi cho cuộc chiến tàn khốc nhất lịch sử Nam Phi.

Chính quyền của Cộng hòa Transvaal (ZAR) - vùng đất này khi ấy là một quốc gia độc lập của người Boer, nghĩ rằng cơn sốt vàng sẽ chóng tàn. Họ không muốn tốn đất đai nên chỉ vẽ ra một khu đất rất nhỏ hình tam giác (giữa các con phố Delvers, Commissioner và Ferreira) để phân lô bán cho dân đến khai thác vàng.

Chính quyền không ngờ thành phố phát triển quá nhanh nên không có chỗ để mở rộng. Hậu quả là trung tâm Johannesburg chật chội đến tận bây giờ.

Dù vậy, tốc độ tăng trưởng của Johannesburg là phi thường. Chưa đầy 10 năm sau khi thành lập (năm 1896), thành phố đã có hơn 100.000 dân và nhanh chóng vươn lên trở thành đô thị lớn nhất Nam Phi, vượt qua Cape Town, thành phố hơn 200 năm tuổi. 

Điều làm nên sự khác biệt là vàng ở đây không nằm gần mặt đất mà ẩn sâu dưới lòng đất, đòi hỏi máy móc, hóa chất và đội ngũ thợ mỏ chuyên nghiệp. Cá nhân không thể đào nổi, phải có tập đoàn.

Đó là cơ hội cho một nhóm nhà tư bản gan lỳ và tham vọng, phần lớn xuất thân từ các mỏ kim cương ở Kimberley - nơi trước đó đã sản xuất tới 95% kim cương của toàn thế giới. Họ được gọi là Randlords hay “những ông trùm khai thác vàng”.

Đứng đầu trong số đó là Cecil John Rhodes, người sáng lập De Beers, tập đoàn kim cương khổng lồ từng kiểm soát 90% kim cương thô toàn cầu. 

Khi nghe tin về vàng, Rhodes lập tức có mặt. Ông thành lập Công ty Consolidated Gold Fields và chi ngay 3.000 bảng để mua lô vàng đầu tiên khai thác được từ mỏ.

(Còn tiếp)