MỸ - Chính sách tịch thu vàng từng bị coi là "cướp của", nhưng nghịch lý thay lại là liều thuốc giúp nền kinh tế số 1 thế giới thoát khỏi vũng lầy giảm phát và bật tăng GDP ngoạn mục trong những năm sau đó.

Lượng vàng thu về từ người dân lớn đến mức chính phủ Mỹ phải xây dựng kho dự trữ mới. Điểm đến được chọn sau này trở thành huyền thoại: Pháo đài Knox (Fort Knox). Chỉ sau một thời gian ngắn, lượng vàng dự trữ trong kho bạc Mỹ đã tăng gấp 3 lần so với đầu thập niên 1930.

Tất nhiên, không phải người dân nào cũng chấp nhận im lặng. Nhiều vụ kiện đã được đưa lên Tòa án Tối cao. Nổi bật nhất là vụ Perry kiện nước Mỹ.

Khi xét xử, các thẩm phán thừa nhận: chính phủ đã vi phạm nghĩa vụ hợp đồng với công dân và hành động của họ là “vi hiến”, “vi phạm nghĩa vụ” và “hứa hão”. 

Thế nhưng, bất chấp lời thừa nhận ấy, Tòa án vẫn bỏ phiếu ủng hộ chính phủ, với tỷ lệ cực kỳ sát sao: 5-4. Chỉ một phiếu chênh lệch, và quyền lợi của người dân đã không thể được bảo vệ.

Lý do mà các thẩm phán đưa ra nghe có vẻ hợp lý trong bối cảnh lúc bấy giờ: khi nền kinh tế lâm vào tình trạng khẩn cấp, chính phủ có "quyền tối thượng" trong việc điều chỉnh hệ thống tiền tệ, bất kể nó có ảnh hưởng đến tài sản tư nhân hay không.

Trên thực tế, phán quyết này đã "cứu" chính sách của Tổng thống Roosevelt. Nếu tòa buộc chính phủ trả 1,69 USD cho mỗi 1 USD trái phiếu, ngân khố Mỹ sẽ phá sản ngay lập tức. Tòa án đã tìm ra cách để vừa "giữ thể diện" (tuyên bố chính phủ sai về nguyên tắc), vừa "giữ nền kinh tế" (không cho dân được bồi thường).

Trớ trêu thay, xét về mặt kinh tế vĩ mô, chính sách đó đã phát huy hiệu quả: phá bỏ ràng buộc của bản vị vàng, phá giá đô la, kích thích xuất khẩu, tạo lạm phát nhẹ để thoát khỏi giảm phát và mở rộng cung tiền để bơm sức sống trở lại nền kinh tế đang "hấp hối". 

Nó giúp nước Mỹ từng bước thoát khỏi giảm phát triền miên, mở đường cho tăng trưởng GDP trong những năm tiếp theo. 

Còn vụ án Perry kiện nước Mỹ vẫn là một tiền lệ mơ hồ, cho thấy ranh giới mong manh giữa "quyền lực khẩn cấp" của chính phủ để cứu nền kinh tế và "nghĩa vụ hợp đồng" với người dân.